Kéo và rửa mắt cua sầu riêng mùa mưa

Với cây sầu riêng, giai đoạn phân hóa mầm hoa (bà con quen gọi là “lên mắt cua”) quyết định gần như cả mùa: bông ra nhiều hay ít, đều hay lưa thưa, khỏe hay yếu đều bắt đầu từ đây. Nhưng gặp mùa mưa dầm, việc kéo mắt cua thường trục trặc - mắt cua lên chậm, lên không đều, hay bị chai đầu, dễ nhiễm nấm, thậm chí cây quay ra đi đọt thay vì làm bông.

Bài viết phản ánh ba việc trọng tâm nhà vườn cần nắm: mắt cua là gì và khi nào được kéo, vì sao mùa mưa hay hỏng, và làm gì cho đúng - từ khâu canh tác tới khâu dùng thuốc, kèm hoạt chất cụ thể để bà con biết mình đang phun cái gì.

1. Mắt cua sầu riêng là gì?    

“Mắt cua” là tên nhà vườn đặt cho giai đoạn đầu của quá trình phân hóa mầm hoa trên sầu riêng. Lúc này mầm hoa mới nhú lên thành những chấm nhỏ, tròn, mọc trên thân và cành cấp 1, cấp 2, trông na ná mắt của con cua nên gọi là mắt cua.

Về bản chất, đây là lúc cây chuyển từ “nuôi thân nuôi lá” (sinh trưởng sinh dưỡng) sang “làm bông làm trái” (sinh trưởng sinh thực). Cây có chịu chuyển hay không, chuyển mạnh hay yếu, phụ thuộc mấy yếu tố:

• Dinh dưỡng trong cây có cân đối không (nhất là tỉ lệ đạm so với lân, kali, canxi, bo).
• Tình trạng nước và ẩm độ đất - đất có bị dư nước, úng rễ hay không.
• Nhiệt độ, ánh sáng và mức chênh lệch nóng - lạnh giữa ngày và đêm.
• Sức khỏe bộ lá và bộ rễ và tình hình sâu bệnh trong vườn.

Nếu mấy yếu tố này thuận, mắt cua sẽ phát triển thành chùm bông khỏe, đều nhau và đậu trái cao. Ngược lại, chỉ cần một khâu trục trặc là mắt cua đứng, chai hoặc rụng.

2. Mùa mưa, mắt cua hay gặp chuyện gì?    

Tại các vùng trồng trọng điểm ở Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, mưa trái mùa hoặc mưa dầm ngay đợt xử lý ra hoa đang làm khó nhà vườn. Những dấu hiệu bà con hay than nhất:

• Mắt cua lên chậm, cành có cành không, không đồng loạt.
• Mầm hoa nhỏ, yếu, dễ bị chai (đứng luôn, không lớn tiếp).
• Cây quay ra đi đọt non, “ăn” mất mắt cua.
• Tỉ lệ ra bông thấp, bông ngắn và thưa.
• Nấm bệnh bùng trên mầm hoa và cành mang hoa; bông bị đen, thối hoặc rụng sớm.

Hậu quả là chi phí đội lên, thời gian xử lý ra hoa kéo dài và năng suất cuối vụ bị hụt.

3. Vì sao mùa mưa khó kéo mắt cua?    

Do thời tiết    

• Mưa liên tục làm ẩm độ không khí và ẩm độ đất cao kéo dài.
• Ít nắng, cường độ ánh sáng yếu nên cây quang hợp kém, thiếu “vốn” để làm bông.
• Ngày và đêm chênh lệch nhiệt độ không đủ lớn - mà chính cái “khô hạn nhẹ + chênh nhiệt” mới là tín hiệu kích cây phân hóa mầm hoa.

Do sinh lý cây    

• Bộ lá chưa thuần thục, còn nhiều lá non - cây còn muốn đi đọt, chưa chịu làm bông.
• Cây mất cân đối dinh dưỡng: dư đạm, thiếu kali - canxi - bo.
• Rễ bị úng nước nên hư hoặc hoạt động kém, cây không hút đủ dinh dưỡng.Cây mang trái vụ trước quá nhiều, chưa phục hồi kịp.

Do sâu bệnh    

Ẩm độ cao là điều kiện lý tưởng cho dịch hại bùng phát:

• Nấm gây thối bông, cháy bông (thán thư, các loại nấm khác) trên mầm hoa và cành mang hoa.
• Rong, rêu, tảo bám thân cành làm bí, cản phát triển mầm.
• Côn trùng chích hút làm suy yếu mầm hoa.

Mấy tác nhân này khiến mắt cua vốn đã yếu lại càng dễ hư, khó phát triển thành chùm bông hoàn chỉnh.

4. Giải pháp kéo và rửa mắt cua mùa mưa   

Không có một sản phẩm nào một mình làm nên chuyện. Kéo mắt cua mùa mưa là làm đồng bộ - canh tác trước, dinh dưỡng và kích thích sau, phòng nấm xuyên suốt. Làm đủ và làm đúng lúc, đúng kỹ thuật mới ăn.

4.1. Việc nhà vườn phải làm trước (canh tác)   

• Đào, khơi mương thoát nước cho tốt, đừng để đọng nước vùng rễ - rễ khỏe thì mới kéo mắt cua được.
• Tỉa tán cho thông thoáng để cây ăn nắng, giảm ẩm trong tán, hạn chế nấm.
• Giảm mạnh phân đạm trong giai đoạn xử lý ra hoa; tăng kali, canxi, magie và vi lượng bo.
• Giữ ẩm đất ổn định, tránh lúc khô queo lúc sũng nước - cây “giật mình” sẽ đi đọt.
• Quản lý sạch sâu bệnh trên lá, thân, rễ trước khi xử lý ra hoa.
• Chỉ kéo mắt cua khi lá đã thuần thục hoàn toàn (lá già, lụa). Kéo lúc lá còn non hoặc rễ đang hư vì úng thì tỉ lệ ra hoa thấp, mầm kém - làm cũng phí.

4.2. Kéo mắt cua: kích cho mầm nhú đều, mập   

Trong mùa mưa, kết hợp Tora 1.1SL (chất kích thích sinh trưởng) với Delfan Plus (phân bón lá axit amin) giúp mầm hoa có đủ sức để nhú nhanh và đều. Cần phân biệt rõ hai thứ này khác nhau về bản chất:

Tora 1.1SL - hoạt chất: 1-Triacontanol 1,1 g/l   

Đây là chất kích thích sinh trưởng nguồn gốc thiên nhiên (thuộc nhóm rượu béo mạch dài - triacontanol). Nói cho đúng: Tora không phải hormone, không phải phân bón, cũng không phải thuốc trừ nấm. Cơ chế của nó là làm cây quang hợp mạnh hơn, tăng trao đổi chất và giúp cây hút, dùng dinh dưỡng hiệu quả hơn. Nhờ cây “sung” hơn nên mầm hoa có vốn để nhú đều và mập, đỡ bị chai.

Lợi ích thực tế: mắt cua nhú nhanh và đều hơn, hạn chế chai mắt cua, tăng sức sống mầm hoa, giảm nguy cơ cây bật đọt non tranh dinh dưỡng với mầm hoa.

Liều tham khảo theo nhãn: khoảng 15 ml/bình 25 lít nước; trên cây ăn trái phun vào thời điểm làm bông. Liều cụ thể cho sầu riêng phải theo nhãn của lô hàng bà con đang cầm và theo cán bộ kỹ thuật cho từng vườn.

Delfan Plus - phân bón lá axit amin tự do (KHÔNG phải thuốc BVTV)

Delfan Plus là phân bón lá dạng nước, chứa axit amin tự do (dạng đạm hữu cơ cây hấp thu ngay). Khi gặp mưa dầm, lạnh, thiếu nắng, cây bị stress và bộ máy tự tổng hợp axit amin của cây làm việc kém. Bổ sung sẵn axit amin giúp cây đỡ tốn năng lượng, phục hồi nhanh, ăn phân tốt hơn và nuôi mầm hoa đều hơn. Vì là phân bón lá nên Delfan Plus chỉ bổ trợ, không thay được thuốc phòng nấm.

4.3. Rửa bông - giữ mầm hoa sạch nấm   

Giai đoạn mắt cua phát triển và chuẩn bị xổ nhụy rất nhạy với nấm bệnh, nhất là khi mưa dầm ẩm cao. Đây là lúc cần “rửa bông” - phun phòng để giữ bề mặt mầm hoa sạch, chặn nấm trước khi nó kịp phá.

Combo 600WG - hoạt chất: Pyraclostrobin 5% + Metiram 55%

Đây là thuốc trừ nấm hai hoạt chất, đánh nấm theo hai kiểu bổ trợ nhau:

• Pyraclostrobin - thuộc nhóm strobilurin (nhóm chống kháng số 11, còn gọi là nhóm QoI). Chặn hô hấp của nấm, có lưu dẫn nhẹ nên vừa phòng vừa trị.
• Metiram - thuộc nhóm dithiocarbamate (thuốc tiếp xúc, đa điểm). Tạo lớp áo bảo vệ ngoài mặt lá, mặt bông, chặn bào tử nấm bám và nảy mầm. Nhóm đa điểm rất khó sinh kháng.

Tác dụng: phòng ngừa cháy bông, thối bông; giữ chùm bông sạch, khỏe, phát triển đều; hạn chế nấm phát sinh trong đợt mưa kéo dài.

Liều tham khảo theo nhãn: pha 60 - 75 g/bình 25 lít nước; thời gian cách ly 7 ngày; không pha chung với thuốc có tính kiềm. Trên sầu riêng giai đoạn bông, áp dụng theo nhãn của lô hàng và theo cán bộ kỹ thuật cho từng vườn.

Luân phiên chống kháng - nói cho đúng bài

Nhiều tài liệu khuyên luân phiên Combo 600WG với Amistar Top 325SC. Nhưng phải nói thật để bà con dùng cho hiệu quả: cả hai thuốc này đều có một hoạt chất thuộc nhóm QoI (Strobilurin - nhóm 11).

• Combo 600WG: Pyraclostrobin (QoI, nhóm 11) + Metiram (đa điểm).
• Amistar Top 325SC: Azoxystrobin (QoI, nhóm 11) + Difenoconazole (nhóm DMI/triazole, nhóm 3).

Nói nôm na: hai thuốc này dùng chung một “kiểu đánh” QoI. Nếu chỉ xoay tua qua lại giữa hai thuốc, thì riêng nhóm QoI vẫn bị dùng đi dùng lại - không giúp chống kháng cho nhóm QoI. (Metiram đa điểm trong Combo và Difenoconazole trong Amistar Top có hỗ trợ giảm kháng chung, nhưng không cứu được riêng nhóm QoI.) Muốn chống kháng cho đúng, cần:

• Hạn chế số lần dùng thuốc nhóm QoI trong một vụ (thường không quá 2 - 3 lần).
• Xen kẽ bằng thuốc thuộc nhóm cơ chế khác hẳn - ví dụ thuốc gốc đồng, nhóm Mancozeb/đa điểm, hoặc nhóm DMI (Triazole) đơn - chứ không phải hai thuốc cùng có Strobilurin.
• Ưu tiên phun phòng khi trời chớm mưa dầm; đừng để bệnh nặng mới chữa.

4.4. Nguyên tắc an toàn - “4 đúng” và phối trộn   

Dù giai đoạn làm bông còn xa ngày thu hoạch, vẫn phải giữ nguyên tắc “4 đúng” cho an toàn cây trồng, người phun và môi trường:

• Đúng thuốc - chọn đúng loại cho mục đích (kích sinh trưởng, bổ dinh dưỡng, hay trừ nấm)
• Đúng lúc - phun đúng giai đoạn mầm hoa, đúng thời tiết, tránh phun trước mưa lớn
• Đúng liều - đúng nồng độ - theo nhãn, không tự tăng liều cho “chắc ăn”
• Đúng cách - phun ướt đều, mang bảo hộ, không phun ngược gió

Khi pha chung nhiều sản phẩm trong một bình: pha thử lượng nhỏ trước xem có kết tủa hay lắng cặn không; cho thuốc trừ nấm dạng bột hòa trước, phân bón lá và chất bám dính cho sau; Combo 600WG không pha chung với sản phẩm có tính kiềm; phun xong rửa sạch bình và dụng cụ.

5. Khuyến cáo   

Không có giải pháp đơn lẻ nào đảm bảo chắc thắng khi xử lý ra hoa sầu riêng mùa mưa. Kết quả phụ thuộc vào việc phối hợp hài hòa:

• Sức khỏe tổng thể của cây (lá, rễ, sức chứa trái vụ trước)
• Diễn biến thời tiết thực tế của từng vùng, từng đợt mưa
• Chế độ dinh dưỡng cân đối (giảm đạm, tăng kali - canxi - bo)
• Quản lý nước bài bản, không để úng rễ
• Chương trình phòng nấm hợp lý, luân phiên đúng nhóm cơ chế

Nhà vườn cần siêng thăm vườn, theo dõi thời tiết và điều chỉnh biện pháp linh hoạt theo từng giai đoạn của cây. Chỉ dùng sản phẩm bảo vệ thực vật theo đúng hướng dẫn trên nhãn và tuân thủ “4 đúng” để đảm bảo hiệu quả, an toàn cho cây, cho người và cho môi trường.

Câu hỏi thường gặp   

1. Vì sao mắt cua sầu riêng khó kéo trong mùa mưa?
   Mưa nhiều làm ẩm độ đất và không khí cao, ít nắng, chênh lệch nhiệt độ ngày - đêm không đủ lớn để kích cây phân hóa mầm hoa. Cây dễ bật đọt non thay vì lên mắt cua; mầm hoa yếu, dễ chai và dễ nhiễm nấm.
    
2. Khi nào nên kéo mắt cua sầu riêng?
   Chỉ kéo khi bộ lá đã thuần thục hoàn toàn, cây đủ sức và bộ rễ khỏe. Kéo lúc lá còn non hoặc rễ đang tổn thương do úng nước sẽ cho tỉ lệ ra hoa thấp và mầm hoa kém chất lượng.
    
3. Làm sao hạn chế đen bông, thối bông trong mùa mưa?
   Thoát nước tốt, tỉa tán thông thoáng, cân đối dinh dưỡng (giảm đạm, tăng kali - canxi - bo) và chủ động phun phòng nấm trên mầm hoa. Rửa bông định kỳ theo diễn biến thời tiết, nhất là sau các đợt mưa kéo dài.
    
4. Có nên luân phiên thuốc khi rửa bông không?
   Có, nhưng phải luân phiên sang thuốc khác nhóm hoạt chất thì mới chống kháng được. Lưu ý Combo 600WG và Amistar Top đều chứa hoạt chất nhóm QoI (Strobilurin), nên nếu chỉ xoay giữa hai thuốc này thì không giảm được áp lực kháng của nhóm QoI. Nên xen thêm thuốc không chứa strobilurin (gốc đồng, mancozeb, DMI đơn…) và giữ nguyên tắc “4 đúng”, đúng liều theo nhãn.

Kéo và rửa mắt cua sầu riêng mùa mưa là bài toán tổng hợp: canh tác - dinh dưỡng - quản lý nước - phòng nấm. Làm đồng bộ và đúng thời điểm thì mắt cua ra đều, bông khỏe, hạn chế nghẹn và đen bông, từ đó nâng tỉ lệ đậu trái và hiệu quả cả mùa. Điều quan trọng là biết rõ mình đang phun cái gì (hoạt chất nào, nhóm nào) để dùng đúng liều và luân phiên đúng bài.
Liên hệ tư vấn kỹ thuật: Công ty Cổ phần Khử Trùng Việt Nam (VFC) - www.vfc.com.vn | Tel: (028) 3822 8097 | info@vfc.com.vn

Kỹ sư Nguyễn Minh Trí

>> Xem thêm bài viết liên quan: Chăm sóc sầu riêng sau thu hoạch