Trong điều kiện thời tiết biến động, đặc biệt khi nhiệt độ ban đêm giảm thấp trong khi ban ngày nắng nóng, cây lúa phải chịu áp lực sinh lý do nhiệt độ thấp kết hợp với dao động nhiệt ngày - đêm lớn, thường được gọi chung là stress lạnh. Trạng thái stress này không biểu hiện rầm rộ như sâu bệnh nhưng diễn ra âm thầm bên trong cây, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình trao đổi chất, sinh trưởng và tiềm năng năng suất về sau. Khi các yếu tố nhiệt độ thay đổi đột ngột, hệ thống sinh lý vốn ổn định của cây lúa bị xáo trộn, phát sinh những tín hiệu sinh lý cần được nhận diện và quản lý kịp thời.

     Khi chịu stress lạnh, cây lúa thường sinh trưởng chậm, khả năng đẻ nhánh lúa suy giảm. Lá có xu hướng đứng hơn do quá trình giãn tế bào bị hạn chế, dễ kèm theo hiện tượng vàng lá sinh lý, nghẹt rễ và lùn cây. Những biểu hiện này cho thấy hoạt động sinh lý bên trong cây đang bị rối loạn dưới tác động của nhiệt độ thấp. Đây là phản ứng thích nghi của cây lúa trước điều kiện môi trường bất lợi, được thể hiện ra ngoài thông qua hình thái sinh trưởng trên đồng ruộng.

     Ở cấp độ sinh lý, stress lạnh làm suy giảm hoạt động của enzyme, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình quang hợp và hô hấp. Khi nhiệt độ thấp, màng tế bào trở nên kém linh hoạt, cản trở sự vận chuyển nước và dinh dưỡng trong cây. Đồng thời, bộ rễ hoạt động kém hiệu quả làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, khiến cây lúa rơi vào tình trạng thiếu hụt năng lượng dù trong đất vẫn còn dinh dưỡng. Ngoài ra, stress lạnh còn làm gia tăng sự tích lũy các gốc oxy hóa tự do trong tế bào, gây tổn thương cấu trúc tế bào và kéo dài tình trạng mất cân bằng sinh lý của cây lúa.

     Trong giai đoạn stress lạnh, hệ rễ và hệ enzyme của cây lúa đều suy yếu. Việc bón phân liều cao, đặc biệt là đạm hoặc áp dụng các biện pháp kích thích sinh trưởng mạnh không giúp cây phục hồi nhanh hơn. Ngược lại, còn có thể làm tăng áp suất thẩm thấu vùng rễ, gây sốc sinh lý và kéo dài thời gian hồi phục. Thực tiễn sản xuất cho thấy, khi cây lúa đang chịu stress lạnh, cần ưu tiên ổn định sinh lý, sau đó mới từng bước khôi phục sinh trưởng.

 

     Từ góc nhìn khoa học và thực tiễn canh tác, các giải pháp hữu cơ sinh học được xem là hướng tiếp cận phù hợp để hỗ trợ cây lúa vượt qua stress lạnh theo hướng bền vững. Trong đó, nhóm giải pháp hữu cơ sinh học gồm: Amifol K, Tora và Delfan Plus của Công ty Cổ phần Khử trùng Việt Nam (VFC) được phát triển nhằm hỗ trợ cây lúa nâng cao khả năng chống chịu trước thời tiết lạnh kéo dài. Trong điều kiện nhiệt độ thấp, cây lúa thường hút dinh dưỡng kém, sinh trưởng chậm, dễ vàng lá và nghẹt rễ. Các acid amin và hoạt chất sinh học trong bộ giải pháp giúp bảo vệ cấu trúc tế bào, hỗ trợ giảm hiện tượng sốc lạnh và hạn chế tổn thương sinh lý. Amifol K giúp cây lúa hấp thu nhanh, chuyển hóa mạnh, lá lúa xanh bền và thân cây cứng cáp hơn. Delfan Plus hỗ trợ tăng cường cơ chế đề kháng nội sinh, hạn chế sự tích lũy các chất bất lợi khi cây gặp lạnh. Nhờ đó, bộ rễ vẫn phát triển và khả năng hút dinh dưỡng được duy trì tương đối ổn định. Bên cạnh đó, Tora hỗ trợ cây lúa phục hồi sinh trưởng sau lạnh, đẻ nhánh lúa đều và hạn chế hiện tượng lùn cây.

      Khi được chăm sóc đúng cách bằng các giải pháp hữu cơ sinh học phù hợp, cây lúa sau stress lạnh không phục hồi đột ngột mà cải thiện dần theo thời gian. Lá mềm hơn, màu xanh trở lại ổn định, bộ rễ phát triển đều và khả năng đẻ nhánh lúa được cải thiện. Đây là những dấu hiệu cho thấy hệ sinh lý của cây lúa đang từng bước trở lại trạng thái cân bằng.

 

    Tóm lại, quản lý stress lạnh trên cây lúa hiệu quả bắt đầu từ việc quan sát và hiểu đúng các tín hiệu sinh lý thể hiện ngoài đồng ruộng. Việc lựa chọn giải pháp chăm sóc phù hợp, ưu tiên các giải pháp hữu cơ - sinh học, kết hợp với những sản phẩm được phát triển theo hướng khoa học và bền vững sẽ giúp cây lúa tự điều chỉnh, tăng khả năng thích nghi và bảo vệ năng suất trong điều kiện thời tiết bất lợi.